Đồng bằng sông Cửu Long là vựa lúa, chiếm 90% sản lượng gạo xuất khẩu của cả nước, kim ngạch xuất khẩu thủy sản chiếm 60% và là vùng cây ăn quả lớn nhất cả nước với 400.000ha, cung cấp 70% lượng trái cây với nhiều đặc sản nổi tiếng như: bưởi Năm Roi, khóm Cầu Đúc, vú sữa Lò Rèn, xoài cát Hoà Lộc...Tuy nhiên, thế mạnh ấy chưa đem đến hiệu quả kinh tế cao khi tình trạng giao thông chậm phát triển, đặc biệt là hệ thống cảng chưa thể đáp ứng được nhu cầu vận chuyển hàng hóa xuất khẩu trực tiếp ra nước ngoài.

Cảng - cánh cửa còn hẹp

Lâu nay, các tuyến giao thông đường sông trở thành “mạch máu” quan trọng giúp các tỉnh trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thông thương, giao lưu hàng hoá tới các vùng miền. Hàng hóa, nông sản của cả vùng muốn xuất khẩu đi nước ngoài, chủ yếu phải vận chuyển bằng đường sông tới Thành phố Hồ Chí Minh. Đây chính là nguyên nhân làm tăng giá thành nông sản do phải chịu thêm chi phí vận chuyển; đồng thời còn làm ảnh hưởng tới thời gian xuất khẩu. Trong khi đó, hệ thống cảng của khu vực lại chưa thể đáp ứng được nhu cầu vận chuyển hàng hóa xuất khẩu trực tiếp ra nước ngoài. Hệ thống đường bộ dù đã và đang được cải tạo nâng cấp song vẫn chưa thể đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế của các tỉnh trong khu vực.

Đặc biệt, hiện nay do luồng ra biển vẫn chưa thông, các loại tàu có tải trọng lớn chưa vào ăn hàng được, nên khoảng 80% lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường sông của khu vực phải tiếp chuyển qua các cảng ở Thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu với chi phí cao.

Theo thiết kế, quy hoạch cảng Cái Cui nằm trên Hậu, thành phố Cần Thơ là cảng biển con-ten-nơ có công suất bốc xếp, vận chuyển hàng hóa lớn nhất khu vực, tiếp nhận tàu có tải trọng lên đến 20.000 tấn. Đến nay, việc xây dựng cảng Cái Cui đã hoàn tất giai đoạn 1 (4-2006), tổng vốn đầu tư khoảng 163 tỷ đồng, loại tàu lớn nhất có thể cập cảng theo thiết kế là 10.000 tấn. Thế nhưng, cảng lại chưa thể đón tàu đúng như thiết kế. Nguyên nhân tàu không thể cập cảng là do bị “mắc cạn” ngay cửa biển Định An (tàu muốn vào cảng phải đi qua cửa biển này). Trong khi đó, cửa biển Định An thường xuyên bị bồi lắng với tốc độ rất nhanh, mỗi năm chúng ta phải bỏ ra hàng chục tỷ đồng để nạo vét khơi thông luồng, nhưng chẳng bao lâu phù sa lại làm cạn luồng tàu. Vì vậy, hàng hóa qua cảng Cái Cui hiện nay chủ yếu là xi măng, cát đá, gỗ bạch đàn... Việc luồng cửa biển Định An thường xuyên bị bồi lắng không chỉ khiến cảng Cái Cui vẫn phải trong tình cảnh “nằm đợi” đón tàu có tải trọng lớn. Ngay như cảng Cần Thơ, cảng lớn nhất nhì khu vực ĐBSCL hiện nay nhưng cũng chỉ tiếp nhận được tàu có tải trọng khoảng 3.000 tấn, những tàu lớn hơn đành chịu, cũng với nguyên nhân luồng tàu chưa thông.

Theo đánh giá, phân loại của ngành hàng hải, loại tàu thông dụng trên thế giới hiện nay có tải trọng từ 10.000 đến 20.000 tấn. Tuy nhiên, hệ thống luồng lạch ở sông Tiền, sông Hậu thường nông nên chỉ có tàu có tải trọng dưới 5.000 tấn mới vào được. Thế nên, 2 cảng lớn nhất khu vực ĐBSCL vẫn phải chịu cảnh “nằm chờ đợi” thông luồng tàu thì mới có thể đón tàu có tải trọng lớn cập cảng.

Cũng do luồng tàu chưa thông khiến các cảng không thể phát huy khả năng vận chuyển hàng hóa nông sản, đồng thời còn gây ảnh hưởng tới sức hút đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài vào các tỉnh trong khu vực. Hệ thống giao thông, đặc biệt là hệ thống cảng yếu kém là nguyên nhân góp phần khiến tốc độ đầu tư vào các tỉnh trong khu vực ĐBSCL luôn thấp hơn so với các vùng miền khác của cả nước. Tình trạng giao thông chậm phát triển, đặc biệt là hệ thống cảng không chỉ làm nản lòng các nhà đầu tư nước ngoài, ngay các nhà đầu tư trong nước cũng chưa mấy mặn mà.

Mở cửa ra biển lớn

Trong chiến lược phát triển kinh tế, đánh thức tiềm năng về nông nghiệp, thủy sản, thúc đẩy phát triển công nghiệp, việc đầu tư xây dựng hệ thống cảng biển, luồng tàu là những khâu đột phá quan trọng nhằm khai thác lợi thế kinh tế của ĐBSCL.

Theo quy hoạch đến năm 2010, trong vùng sẽ có 20 cảng với tổng năng lực thông qua 12 - 14 triệu tấn/năm, trong đó các cảng Cần Thơ, Cái Cui vẫn được xác định là cảng trung tâm của cả vùng. Dự án đầu tư xây dựng công trình “Luồng cho tàu biển tải trọng lớn vào sông Hậu” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi với tổng mức đầu tư khoảng 3.200 tỷ đồng, dự kiến thi công trong thời gian từ năm 2007 đến 2010. Việc cải tạo, nạo vét luồng Định An có ý nghĩa quan trọng đối với cảng Cái Cui và cảng Cần Thơ (cụm cảng Khu vực 4) và với sự phát triển của vùng ĐBSCL. Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Giao thông-Vận tải phải khẩn trương chuẩn bị các điều kiện cần thiết để khởi công trong năm 2007, Tập đoàn Hàng hải Việt Nam làm chủ đầu tư xây dựng cụm cảng Cần Thơ. Đặc biệt, công trình đào kênh tắt Quan Bố Chánh (thuộc tỉnh Trà Vinh) nằm trong dự án luồng cho tàu biển vận tải lớn vào sông Hậu. Công trình kênh tắt Quan Bố Chánh dài 40km bao gồm đoạn sông Hậu dài 6km, đến ngã ba sông Hậu - kênh Quan Chánh Bố dài 19km, đoạn kênh Tắt dài 9km (phần kênh dự kiến đào mới) nối từ kênh Quan Bố Chánh ra biển và đoạn luồng biển dài 6km.

Công trình kênh tắt Quan Bố Chánh chính là “chiếc khóa” để chúng ta mở cửa khu vực ĐBSCL vươn ra biển lớn. Luồng tàu biển cùng với hệ thống cảng Cần Thơ, cảng Cái Cui sẽ góp phần đánh thức tiềm năng kinh tế của các tỉnh trong khu vực, tạo điều kiện xuất khẩu hàng hóa nông sản tới các nước trong khu vực và trên thế giới thuận tiện, dễ dàng. Khi dự án hoàn thành, tàu biển có trọng tải từ 10.000 đến 20.000 tấn đều có thể ra vào thuận tiện tại các cảng biển nằm trên sông Hậu. Hệ thống cảng đi vào hoạt động không chỉ giúp lưu thông hàng hóa nông sản của ĐBSCL thuận lợi mà góp phần tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài vào làm ăn tại đây.

Từ cánh cửa này, những đặc sản cá, tôm, gạo, trái cây của vùng đất Chín Rồng trù phú sẽ đủ sức vươn xa hơn, tới với khách hàng năm châu.