Đến chừng nào, gạo xuất khẩu có thương hiệu thì người nông dân mới bớt khổ. Ảnh : Lê Quang Nhật

Thử nghe qua một lần, ắt bạn thấy khá quen thuộc những cái tên thân thương của gạo thơm Việt Nam: Nàng Thơm Chợ Đào, Tám Xoan Nam Định, Xén Tóc Hà Giang và mới đây, có tên gạo Sóc Trăng Đỏ, rồi Nếp Phú Tân (An Giang) là loại nếp dẻo đặc sắc mà bà Mười Xiềm gói bánh tét đi Mỹ…

Nhưng hương thơm, tiếng thơm của các loại gạo thơm này chưa bay ra khỏi Việt Nam, chưa nâng giá xuất khẩu gạo Việt lên tới 700-800 USD một tấn trên thị trường Nhật, Mỹ, nói gì đến mức lẫy lừng khắp thế giới như Basmati (Ấn), Khawdak Mali (Thái) và Jasmin…

Hội thảo muốn góp thêm chút cố gắng nâng giá trị cho hạt gạo đồng bằng sông Cửu Long, nơi có tới 90% lượng gạo xuất khẩu cả nước. 90%, vậy mà chẳng có bao nhiêu kiến thức, quan tâm và thực hành để làm thương hiệu.

Trong bốn yếu tố ảnh hưởng giá trị hạt gạo Việt Nam: chất lượng thật của hạt gạo, công nghệ sản xuất - chế biến và bảo quản, tổ chức phân phối và xây dựng thương hiệu thì thương hiệu ít được quan tâm nhất.

Chuyên gia thương hiệu nông sản Paul Bograd (đã có bài phỏng vấn trên SGTT ngày 27.7) đơn giản hoá hai yếu tố chính làm nên thương hiệu cho nông sản: yếu tố thật của chất lượng và sức lôi cuốn không cưỡng lại được của sản phẩm (truth và compelling).

Thời thế đổi thay, ngay trong yếu tố chất lượng mà ông Bograd muốn giản lược cũng đang có những yêu cầu mới mà nông dân khó có đủ thông tin cập nhật. Đó là, cùng với chất lượng cao, còn có phẩm chất (hương vị), tính nhất quán, độ an toàn và đảm bảo vệ sinh.

Còn sức lôi cuốn bao gồm mùi thơm của gạo trên bàn ăn, các yếu tố văn hoá, cảm hứng, cảm xúc đi kèm với sản phẩm.

Mùi thơm lừng của bát cơm bốc khói làm sực nức cả mũi mà sau chuyến đi xa về, ngửi thấy đã muốn ngây ngất là cuộc tìm kiếm lâu dài khổ công hàng 50 năm rồi của các chuyên gia thế giới và ở Việt Nam, chúng ta chỉ mới nghiên cứu sâu có 10 năm. Tiến sĩ Võ Công Thành chép miệng, tạo được mùi thơm đặc sắc cho gạo xứ mình rồi, đăng ký thương hiệu của mùi thơm này như thế nào?

Có khá nhiều câu hỏi mới lạ, thú vị khi đặt ra vấn đề thương hiệu cho hạt gạo đồng bằng sông Cửu Long - Việt Nam.

Nông dân Dương Văn Châu, người mới được Huân chương Lao động nhờ công lao làm được nhiều giống gạo mới kể: “Tôi hiểu, thời bây giờ phải lo đăng ký bảo hộ thương hiệu cho giống lúa mình làm ra. Tuần rồi tôi ra xã đăng ký.

Anh bí thư bối rối hẹn tôi thứ hai tuần sau dắt tôi lên khuyến nông huyện, không biết họ dắt đi đâu nữa không?”

Lại có tác giả của Sóc Trăng Đỏ, tiến sĩ Hồ Quang Cua loay hoay, gạo ngon quá nhưng không biết quảng bá và phân phối sao đây.

Tiến sĩ Nguyễn văn Luật, nguyên viện trưởng Viện lúa gạo đồng bằng sông Cửu Long xuýt xoa, ăn thử một lần đi, mọi người sẽ phải nhớ lời tôi nói, gạo Sóc Trăng Đỏ là ngon nhất, ngon hơn tất cả mọi thứ gạo ngon trên đời mà tôi đã được thấy cùng khắp thế giới.

Nghe lời bảo đảm như đinh đóng cột của ông, ai cũng tin và có người còn tiếc, chà, phải chi bữa hổm, mình đem gạo này đãi mấy ông lãnh đạo Apec.

Năm 2007 này, tình hình xuất khẩu gạo của Việt Nam không khá lắm, trừ mức tăng ở Indonesia và Singapore còn tất cả các thị trường khác đều giảm.

Và dù lượng cao nhưng giá chẳng cải thiện được bao nhiêu. Những loại gạo ngon, thực sự ngon, chưa được thương mại hoá và chưa có giải pháp làm thương hiệu hiệu quả.

Ông bí thư xã có lẽ cả đời không nghĩ mình phải lo tới việc bảo hộ thương hiệu cho ông nông dân nổi tiếng xã mình.

Ai lo bảo hộ mùi hương các loại gạo thơm, nếp thơm đặc sản các vùng Nam bộ?

Ai quảng bá, phân phối cho Sóc Trăng Đỏ?... Nếu nhắc tới Bộ Nông nghiệp – phát triển nông thôn và Bộ Công thương chắc là cũng không sai, nhưng có vẻ quá chung.

Chính quyền An Giang đang tạo điều kiện cho bốn nhà cùng nhau thực hiện mô hình công ty cổ phần nghiên cứu, sản xuất, chế biến kinh doanh lúa gạo chất lượng cao trên diện tích 12.000ha, trong đó có 5.000ha làm nếp Phú Tân.

Những lúng túng của ông bí thư xã, ông tiến sĩ làm giống lúa, nhiều băn khoăn khác được nêu tại hội thảo cho tới nỗ lực tự xoay xở của An Giang hình như vẫn còn là những cố gắng rời rạc dành cho con số 90% lượng gạo xuất khẩu.

Chúng ta cần một nhạc trưởng quy hoạch sát thực tế cuộc sống, điều phối, tổ chức các nguồn lực làm ra giá trị gia tăng đúng mức cho hạt gạo thơm đồng bằng.